Blog

Fakty i mity na temat soli

Dawno, dawno temu sól była nazywana białym złotem. Była na tyle wartościowym produktem, że stosowano ją jako wymiennik w handlu towarami. Od dawien dawna używana jest również jako konserwant żywności. Obecnie, kiedy wiemy, że stosowana w nadmiarze przyczynia się do nadciśnienia tętniczego, nie jest już tak popularnym produktem, ale… jednak wciąż spożywamy jej zbyt dużo. 

Sól jest chyba najpopularniejszą przyprawą, bardzo poprawia smak potraw i dlatego producenci żywności jej nie żałują. Jest dodawana do produktów, w których nie przypuszczałbyś, że ją znajdziesz (np. ciastka, musztarda i keczup, pieczywo). 

Wyróżniamy różne rodzaje soli

Sól kamienna

Jest to produkt krystalizacji słonej wody morskiej lub wody z jezior. Odparowywana jest z solanek. 

Sól warzona

Powstaje podczas oczyszczania soli kamiennej. Można powiedzieć, że jest wysoce oczyszczona, ponieważ zawiera dużo mniej składników w porównaniu do tej pierwszej.  Dodaje się do niej jod pod postacią jodku potasu. Jod dodawany jest ze względu na to, że w ubiegłym stuleciu w naszym kraju występowały wysokie niedobory tego składnika. Jest on niezbędny do prawidłowej pracy tarczycy i produkcji jej hormonów (tyroksyny i trójjodotyroniny). Ponieważ w diecie były braki, postanowiono wzbogacić w ten składnik produkt, który będzie ogólnodostępny i tani. Wybrano właśnie sól. W jednej łyżeczce soli jodowanej powinno znaleźć się około 150 µg jodu, czyli tyle ile wynosi dzienne zapotrzebowanie na ten składnik dla osoby dorosłej.

Sól morska

Sól morska powstaje w procesie odparowywania wody z mórz i oceanów. Zawiera więcej składników niż sól oczyszczona warzona, ale może być jednocześnie zanieczyszczona metalami ciężkimi znajdującymi się w wodach. Jedną z najbardziej znanych soli morskich jest sól z Morza Martwego. Zbiornik ten uznany jest za najbogatsze źródło wodne minerałów. Sól oraz błoto z tego morza stosuje się nawet do kąpieli w przypadku osób obciążonych chorobami zapalnymi skóry czy łuszczycą. 

Sól himalajska

Jak sama nazwa wskazuje, pochodzi z Pakistanu, gdzie wydobywana jest u podnóża Himalajów. Tam miliony lat temu znajdował się ocean. Sól himalajska uważana jest za najzdrowszy rodzaj soli, gdyż ma więcej składników mineralnych (szczególnie żelaza) w porównaniu do wszystkich innych rodzajów soli. Świadczy o tym również jej barwa (może być jasno różowa ale też czerwona). 

Niestety, wiele osób mylnie interpretuje “prozdrowotność” soli himalajskiej. To prawda, że będzie ona lepszym wyborem, niż sól biała (przede wszystkim ładniej się prezentuje w przezroczystej solniczce), ale nie jest zdrowym produktem. Jest po prostu solą, której nadmierne spożycie, jak już wiesz, przyczynia się podwyższenia ryzyka nadciśnienia. Naprawdę nie będzie ona ani źródłem żelaza ani “cennych minerałów”, tak jak piszą w internecie… no chyba, że ktoś je jej na tyle dużo, że uczyni ją tym źródłem w swojej diecie (nie polecam jednak tej metody). Wybierając sól himalajską, zwróć uwagę, czy jest jodowana. Jeżeli nie jest, a ty jednocześnie nie masz innych źródeł jodu w diecie, to możesz mieć problem. Przeczytasz o tym w tym miejscu.

Sól a nadciśnienie tętnicze

Nie od dziś wiadomo, że wysokie spożycie soli może być szkodliwe dla naszego zdrowia. Przyczynia się m.in. do nadciśnienia tętniczego, raka żołądka, miażdżycy i zaburzeń rytmu serca. Z tego powodu WHO ustanowiło limit dziennego spożycia soli, który wynosi 5 g dla osób dorosłych (1,9 – 3,75 g dla dzieci, w zależności od masy ciała).

Niestety, spożycie soli w Polsce jest ponad ten limit. Jest nawet 2 – 3 razy większe niż ten limit! 

Dlaczego tak jest? Bo sól występuje nie tylko w solniczce. Jak wcześniej wspomniałam, znajdziemy ją również w innych produktach: pieczywie, kiszonkach, konserwach, pastach i daniach gotowych, produktach takich jak wędliny i sery w diecie tradycyjnej (w diecie wegańskiej te produkty są również bardzo słone). Sól jest uzależniająca i dla wielu osób nieposolone jedzenie jest bez smaku.

Jak dowiedzieć się, ile soli znajduje się w produkcie spożywczym?

Na opakowaniach produktów powinna być podana ilość sodu, jaką zawierają.

Możemy ją łatwo przeliczyć na zawartość soli: 1 g sodu (Na) odpowiada 2,5 g soli (NaCl). Możemy więc przeliczyć sobie, ile sodu znajduje się w porcji produktu gotowego do spożycia i sprawdzić tym samym, ile soli jemy na dzień. Trzeba pamiętać o tym, że producenci najczęściej podają zawartość sodu w g na 100 g produktu. Jeżeli więc mamy parówki sojowe, które w 100 g zawierają 1 g sodu na porcję a jedna parówka to 60 g, wtedy wiemy, że w jednej parówce znajduje się 1,5 g soli czyli aż ponad 1/3 łyżeczki do herbaty! 2 takie parówki to już 3 g soli. Jeżeli jeszcze użyjemy 3 razy dziennie szczypty soli do posolenia jakiejś potrawy, zostanie nam już tylko około 1 g soli do limitu. To dużo? Wcale nie. Wystarczy zjeść 2 małe kromki chleba a już dokładamy sobie prawie 1 g. Niestety, produkty sklepowe są bogate w sód i chociaż wydaje się, że nie solimy to i tak solimy. Jedynym rozsądnym rozwiązaniem wydaje się być kupowanie żywności jak najmniej przetworzonej i przygotowywanie potraw w domu.

Pamiętaj, że sód występuje nie tylko w soli i produktach spożywczych. Jest również w wodzie. Niektóre zawierają go naprawdę dużo. Zazwyczaj są to wody lecznicze wysokozmineralizowane. Jeżeli jesteś aktywny fizycznie i dużo się przy tym pocisz, potrzebujesz więcej sodu, gdyż jest on tracony wraz z potem. Sód odpowiada za stan równowagi kwasowo-elektrolitowej w organizmie, więc zbyt dużo tego składnika w diecie ma działanie niekorzystne, ale zbyt mała jego ilość również. Niedobór sodu występuje jednak niezwykle rzadko, gdyż w diecie mamy go sporo.

Sól a choroby tarczycy

Jak wcześniej wspomniałam, sól wzbogacana jest w jod ze względu na braki tego składnika w innych produktach w naszej diecie. Osoby, które mieszkają nad morzem i jedzą lokalną żywność, mają więcej jodu niż te, które mieszkają z daleka od morza. Jod bowiem przechodzi do gleby z atmosfery. W przypadku zbyt niskiego spożycia jodu (poniżej 100 µg/dzień), poziom hormonu tyreotropowego (TSH) zaczyna wzrastać, uruchamiają się rezerwy zgromadzone w organizmie i obniża się wydalanie jodu z moczem. Jeżeli taki stan będzie trwał długo, może nastąpić powiększenie się tarczycy, czyli tzw. „wole tarczycowe” świadczące o niedoborze jodu. 

Jodowanie soli przyniosło bardzo dużo korzyści ze względu na zniwelowanie niedoborów jodu w naszej populacji. Niestety, w przypadku niektórych chorób zapalnych (m.in. choroby Hashimoto), nadmiar jodu może powodować progresję choroby, więc trzeba uważać, aby nie przesadzać z jego spożyciem.

Przechowywanie soli

Sól nieprawidłowo przechowywana może zawierać mniej jodu bardzo ważne jest więc przechowywanie tego produktu w zamkniętym pojemniku, bez dostępu światła i powietrza. Kiedy gotujemy jakąś potrawę, warto solić na końcu gotowania lub dopiero na talerzu.

Dodatkowo warto włączać do diety inne produkty, które są bogate w jod. Dzięki temu można ograniczyć spożycie soli. Produkty te to wodorosty. Zawierają one sporo jodu (tabelka poniżej). Niestety, jak widać, zawartość tego składnika w nich jest bardzo zróżnicowana. Zależy m.in. od miejsca pochodzenia, temperatury wody, klimatu czy sezonu.

  • Wakame sproszkowane: 32 µg/g
  • Wakame całe: 32 – 115 µg/g
  • Kelp kapsułki: 1356 µg/g
  • Kelp całe: 746 – 1513 µg/g
  • Kombu całe: 1350 µg/g

Bez względu na to, którą sól wybierzesz, pamiętaj o tym, że sól powinna być stosowana z umiarem. Chociaż niektóre rodzaje (np. himalajska) mają więcej wartości niż zwykła sól ważona, to nie jest jakaś bardzo znacząca różnica. Dodatkowo, jesz jej bardzo mało w ciągu dnia. Naprawdę, szukaj składników odżywczych w innych produktach. Przy wyborze soli warto czytać etykiety i sprawdzać, czy jest jodowana. Jeżeli nie masz innych źródeł jodu w diecie, wybierz tę z jego dodatkiem. 


Poszukujesz więcej informacji?


 

 

Bibliografia

  • Gietka-Czernel M. Profilaktyka niedoboru jodu, Postępy Nauk Medycznych. 2015;XXVIII(12).
  • Hollowell J., Staehling N., Hannon W., Flanders D., Gunter E., Maberly G., et al. Iodine Nutrition in the United States. Trends and Public Health Implications: Iodine Excretion Data from and III (1971 – 1974 and 1988 – 1994), Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism. 1998;83(10):3401–8. 
  • Zdrojewicz Z., Wasiuk S. Rola soli w organizmie człowieka oraz fenomen sodowrażliwości i sodooporności, 2016;19(2):75–82.
  • Teas J., Pino S., Critchley A.., Braverman L.E. Variability of Iodine Content in Common Commercially Available Edible Seaweeds. 2004;14(10):836–41.

Dodaj komentarz