Dieta wegańska u dzieci Wyniki przeprowadzonych badań –

Dieta wegańska u dzieci

Dieta wegańska u dzieci

Co mówią nam nowe wyniki badań z udziałem dzieci na diecie roślinnej

W ciągu ostatniej dekady w wielu krajach wzrosło zainteresowanie  weganizmem, dietą roślinną i fleksitariańską. Stale wzrasta ilość nowych publikacji związanych z dietą roślinną i coraz ciężej jest mi być z tym na bieżąco. Jednak cały czas od lat obserwuję dyskusje dotyczące stosowania diety wegańskiej u dzieci. Czy dzieci mogą by na diecie wegańskiej? Czy może taka dieta być dla nich szkodliwa? W tym poście postaram się omówić najważniejsze wyniki dostępnych badań wśród wegańskich i wegetariańskich dzieci.

 

Samo to, że brakuje spójności w podejściu do diety roślinnej u dzieci mówi nam, że zdania na temat jej bezpieczeństwa dla najmłodszych są podzielone. Niektóre stanowiska stowarzyszeń dietetyków oraz grup roboczych są przychylne dietom roślinnym i wegetariańskim u dzieci (m.in. Amerykańska Akademia Dietetyki i Żywienia, Stowarzyszenie Dietetyków z Kanady, Brytyjskie Stowarzyszenie Dietetyczne, Stanowisko grupy roboczej Włoskiego Towarzystwa Żywienia Człowieka). Są też stanowiska ostrożniej podchodzące do diety roślinnej u dzieci (ale mimo to akceptują ją) np. Stanowisko Komitetu ds. Żywienia i Karmienia Piersią Hiszpańskiego Stowarzyszenia Pediatrycznego i Polskie i Europejskie Towarzystwo Gastroenterologii Dziecięcej, Hepatologii i Żywienia (European Society for Paediatric Gastroenterology Hepatology and Nutrition, ESPGHAN). W najnowszych rekomendacjach żywienia zdrowych niemowląt Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci dietom wegetariańskim poświęcono cały podpunkt. Oprócz wspomnienia o ważnych składnikach odżywczych i suplementacji znalazła się tam informacja o niezbędnej konsultacji rodziców dzieci wegetariańskich z dietetykiem i lekarzem. Są również stanowiska, w których dieta roślinna u dzieci nie jest zalecana. Takie stanowisko utrzymuje m.in. Niemieckie Towarzystwo Żywienia (Deutsche Gesellschaft für Ernährung, DGE), francuska grupa Hepatologii Dziecięcej, Gastroenterologii i Żywienia oraz Królewska Akademia Medyczna w Belgii. 

Prawdą jest, że brakuje długoterminowych badań oceniających zdrowie dzieci na diecie roślinnej, a ryzyko niedoborów niektórych składników odżywczych (m.in. żelaza, kwasów omega-3, wapnia, witaminy B12) może być związane z poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi dla dzieci. Z tego powodu bardzo ważne jest uświadamianie rodziców w kwestii bilansowania diety i suplementacji dzieci. 

Osobiście uważam, że nie ma sensu krytykować wprowadzania diet roślinnych u dzieci. W zamian powinniśmy się cieszyć, że coraz więcej osób wybiera dietę roślinną (szczególnie ze względu na zmiany klimatu) i jako specjaliści zdrowia i dietetyki uświadamiać rodziców, jak prowadzić ją prawidłowo.

W przypadku krytyki tych diet rodzice będą obawiać się szczerych rozmów z lekarzami i zaprzestaną pytać się o wytyczne i zalecenia odnośnie badań, suplementacji i diety dziecka. Ten problem jest z nami od dawna. W jednym z badań (Baldassarre i wsp., 2020) prawie połowa rodziców (45,2%) wybierających alternatywny sposób żywienia dziecka po odstawieniu od piersi uznała, że pediatra nie był w stanie udzielić im odpowiednich informacji na temat postępowania w przypadku takiej diety. Ponad 77% rodziców zgłosiło niechęć pediatry do ich wyboru żywieniowego. Oczywiście najrozsądniejsze byłoby pokierowanie rodziców do dietetyka, ale sama rozmowa i podejście do wyboru diety rodziców zmienia ich nastawienie, przez co być może chętniej będą rozmawiać z innymi specjalistami zdrowia.  

Czy dzieci mogą być na diecie wegańskiej, kiedy jak dotąd, przeprowadzono tylko kilka badań z udziałem najmłodszych wegan?

We wcześniejszych badaniach (prowadzonych w ubiegłym wieku) porównywano w szczególności masę urodzeniową oraz rozwój dzieci w wieku przedszkolnym. Z badań oceniających masę urodzeniową noworodków wiemy, że nie różniła się statystycznie od noworodków matek jedzących mięso czy ryby. 

Z badań przeprowadzonych w latach osiemdziesiątych wśród dzieci w wieku od 4 miesięcy do 10 lat wiemy (The Farm Study), że dzieci wegetariańskie są niższe i szczuplejsze od rówieśników (jednocześnie parametry w większości przypadków były w normie, pomiędzy 25 a 75 centylem siatek centylowych). Rozwój dzieci był również adekwatny do wieku i nie zaobserwowano przy tym niepokojących wskaźników. W badaniach wśród dzieci starszych (6-18 lat) prowadzonych w Wielkiej Brytanii wykazano natomiast, że dzieci wegetariańskie są wyższe i lżejsze w porównaniu z dziećmi na diecie tradycyjnej.

Niedożywienie u dzieci wegańskich to nie wina diety roślinnej, a przekonań ich rodziców.

Oczywiście w literaturze medycznej możemy znaleźć przypadki dzieci niedożywionych, co z reguły związane było z błędnymi przekonaniami dietetycznymi rodziców. W jednej ze wspólnot religijnych do szpitala trafiło 25 niedożywionych dzieci z poważnymi niedoborami. Było to nie tylko niedożywienie białkowo-kaloryczne, deficyt składników mineralnych i witamin (w tym żelaza i witaminy B12). Okazało się, że po skończeniu 3 miesięcy dzieci karmiono mlekiem sojowym własnej produkcji zamiast mlekiem matki lub modyfikowanym. Było to skrajnie nieodpowiedzialne postępowanie.

Przy okazji mleka i napojów dla dzieci, zajrzyj również do tego postu, aby wybrać je świadomie.

Z wcześniejszych badań oceniających dietę dzieci wegetariańskich wiemy również, że były one żywione są w sposób urozmaicony i odpowiedni do ich potrzeb. W badaniu Nathan i wsp. z 1996 roku, z udziałem dzieci w wieku 7–11 lat, potomstwo wegetariańskie spożywało więcej produktów pełnoziarnistych, zdrowych tłuszczów i mniej cukru w porównaniu z niewegetariańskim. Jednak były to badania prowadzone wśród dzieci wegetariańskich, nie wegańskich. Ponadto były prowadzone dość dawno temu i nie mają zbyt dużego odniesienia do aktualnych wzorców żywieniowych. Czasy się zmieniają, dieta roślinna staje się coraz bardziej popularna a dzięki temu mamy również coraz więcej nowych produktów roślinnych, alternatywnych źródeł białka, wapnia, coraz większą świadomość suplementacji itp. Więc w zasadzie mogłabym postawić kreskę w tym miejscu i przejść do nowszych badań z udziałem dzieci roślinnych. Niedawno pojawiły się wyniki badania przeprowadzonego w Polsce, Niemczech i małej próby z Finlandii. 

Co mówią nam nowe wyniki badań z udziałem dzieci wegańskich i wegetariańskich?

W 2021 roku ukazało się badanie prowadzone w Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie (Desmond i wsp., 2021). Brało w nim udział 187 dzieci w wieku 5-10 lat. Było 63 wegetarian, 52 wegan i 72 dzieci jedzących tradycyjnie. W badaniu oceniono parametry antropometryczne dzieci, gęstość kości, dietę oraz wyniki badań. 

Wyniki wykazały, że dzieci jedzące wegetariańsko były szczuplejsze i o około 3 cm niższe w porównaniu do rówieśników będących na diecie tradycyjnej, jednak różnice nie były znaczące statystycznie. Weganie mieli również niższy średni wskaźnik masy ciała i niższą zawartość tkanki tłuszczowej w porównaniu do dzieci jedzących tradycyjnie. Dzieci wegańskie (ale nie wegetariańskie) cechowały się lepszym profilem niektórych parametrów odpowiedzialnych za ryzyko chorób sercowo-naczyniowych w porównaniu do dzieci jedzących tradycyjnie  (miały m.in. niższe stężenie cholesterolu ogółem, frakcji LDL, ale też i HDL, białka CRP, czy niższy wskaźnik tkanki tłuszczowej) w porównaniu do dzieci jedzących tradycyjnie. 

Ponadto spożywały więcej niskoprzetworzonych produktów roślinnych, błonnika, kwasu foliowego, magnezu, nienasyconych kwasów tłuszczowych i mniej nasyconych kwasów tłuszczowych, cholesterolu oraz cukrów prostych w porównaniu do dzieci jedzących tradycyjnie. Niższe stężenie cholesterolu, wyższe stężenie kwasu foliowego i błonnika odnotowano również w wynikach badania fińskiego i niemieckiego.

Dieta wegańska może chronić dzieci przed zachorowaniem na choroby cywilizacyjne, ale jednocześnie przyczyniać się do niższej gęstości kości.

Patrząc na powyższe wyniki można wywnioskować, że parametry dzieci wegańskich wskazują na to, że dieta roślinna stosowana już od najmłodszych lat mogłaby uchronić dzieci przed wystąpieniem nadwagi, nadciśnienia tętniczego, chorób układu krążenia i innych chorób dieto zależnych w przyszłości. Jest to niezwykle ważne, gdyż z powodu tych chorób każdego roku umierają miliony ludzi. 

Jednak należy być czujnym, gdyż w badaniu polskim jednocześnie dzieci wegańskie miały o 4-6% niższą gęstość kości w porównaniu do dzieci jedzących tradycyjnie. Niższą gęstość kości wykazano również u dzieci wegetariańskich, ale różnice te zostały zredukowane do zera po uwzględnieniu masy ciała w grupie tych dzieci. U wegan natomiast wyniki były istotne nawet po uwzględnieniu różnic w masie ciała.

Być może wynik ten był związany z niskim spożyciem wapnia w grupie dzieci wegańskich. Spożycie zarówno wapnia, jak i witaminy D przez dzieci wegańskie było znacznie mniejsze niż przez dzieci niewegetariańskie. Jednak obydwa składniki były poniżej RDA dla wszystkich grup żywieniowych, mimo że około jedna trzecia dzieci ogółem miała wprowadzoną suplementację witaminą D.

Przede wszystkim trzeba zwrócić uwagę na niedostateczne spożycie wapnia z diety i nie do końca dobrze dobraną suplementację u dzieci wegańskich w tym badaniu. Średnie spożycie wapnia w diecie dzieci z tego badania wynosiło 376 mg, co stanowi jedynie 1/3 normy na ten składnik (1000 mg dla dzieci w wieku 4-6 lat). Nie wiemy, czy wzrost dzieci i masa kości wyrówna się w przyszłości oraz które czynniki dokładnie przyczyniły się do takich wyników. Możemy podejrzewać, że do takich czynników należy wapń, witamina D, ale też niższa masa ciała i niższe stężenie witaminy B12, gdyż z badania wynika, że 1/3 dzieci nie miała wprowadzonej suplementacji tą witaminą. 

Badanie z młodszymi dziećmi na diecie wegańskiej.

Doczekaliśmy się w końcu porównania diety dzieci wegańskich w wieku 1-3 lata do diety dzieci jedzących tradycyjnie.

Niedawno ukazały się także wyniki innego badania z małymi dziećmi na diecie roślinnej, prowadzone w Niemczech (VeChi Diet Study) z udziałem młodszych dzieci (w wieku 1-3 lata). W tym badaniu wzięło udział 430 dzieci w wieku 1-3 lata, w tym 127 wegan, 139 wegetarian i 164 dzieci jedzących tradycyjnie. 

Biorąc pod uwagę średnie wartości z trzech grup dietetycznych dzieci, nie wykazano w nim żadnych różnic w parametrach antropometrycznych i wszystkie dzieci rozwijały się prawidłowo w stosunku do wieku. Jednak trzeba wspomnieć, że 3,6% dzieci wegańskich miało niższy wzrost i masę ciała w porównaniu do oczekiwanego w danym wieku oraz 2,4% dzieci wegetariańskich miało niższy wzrost (biorąc pod uwagę siatki centylowe WHO). Dzieci te miały jednak normalne proporcje masy ciała do wzrostu (trójka dzieci) lub lekką nadwagę (jedno dziecko). 

Mogło być kilka możliwych przyczyn niższej masy ciała i/lub wzrostu u dzieci. Z dyskusji w badaniu wiemy, że niektóre z dzieci miały zbyt niskie pobranie energii z diety w stosunku do normy (poniżej 600 kcal/dzień przy normie dla dzieci w wieku 1-3 lata minimum 1000 kcal). Były to dzieci karmione wyłącznie piersią przez zbyt długi okres (wyłączne karmienie piersią zalecane jest do 6 miesiąca życia, tymczasem niektóre z dzieci były karmione wyłącznie piersią w wieku 7, 8, 9, 12 miesięcy). Ponadto rodzice niektórych z tych dzieci byli niscy, co też mogło przyczyniać się do ich niskiego wzrostu potomstwa. Poza tymi kilkoma wyjątkami dzieci mieściły się w normach siatek centylowych.

Dla kontrastu 23,2% dzieci jedzących tradycyjnie w porównaniu do 18% wegan i wegetarian miało nadwagę lub ryzyko  wystąpienia nadwagi.

Dieta najmłodszych dzieci wegańskich i wegetariańskich.

Ogólnie dzieci w tym badaniu spożywały porównywalną ilość energii z diety, ale zauważono różnice w spożyciu makro i mikro składników w poszczególnych grupach. Dzieci wegańskie spożywały więcej błonnika, a mniej cukrów dodanych, tłuszczów oraz białka w porównaniu do dzieci jedzących tradycyjnie. O białko nie należy się martwić. Dieta dzieci wegańskich miała wystarczającą ilość tego składnika, aby pokryć zapotrzebowanie. Ogólnie spożycie białka było 2,3-2,5-krotnie wyższe od wartości referencyjnych, przy czym najwyższe średnie spożycie miały dzieci jedzące tradycyjnie. 

Spożycie kwasów tłuszczowych nasyconych, wielonienasyconych (omega-6 i omega-3, ALA, DHA) i cholesterolu różniło się statystycznie pomiędzy wszystkimi trzema grupami. Weganie spożywali najwięcej kwasu alfa-linolenowego (ALA, omega-3) i linolowego (LA, omega-6), dzieci jedzące tradycyjnie natomiast najwięcej kwasu arachidonowego i cholesterolu. Bez uwzględniania suplementacji dzieci jedzące tradycyjnie miały najwyższe spożycie DHA i EPA. Nie było różnic w spożyciu tych tłuszczów pomiędzy grupą wegańską i wegetariańską, co znaczy, że obie miały bardzo małą ilość długołańcuchowych kwasów tłuszczowych w swojej diecie. Ciężko byłoby wykazać coś innego, kiedy brak w diecie głównych źródeł DHA i EPA, czyli po prostu ryb. Podobne wyniki uzyskano w badaniu fińskim. 

Wszystkie grupy żywieniowe miały niskie spożycie jodu z diety. O tym składniku w diecie dziecka możesz przeczytać w innym artykule dostępnym na blogu na temat rozszerzania diety dzieci wegańskich.

Ogólnie świadomość suplementacji rodziców dzieci z badania niemieckiego była duża i wyższa w porównaniu do badania polskiego, bo aż 97% dzieci wegańskich i ponad 35% dzieci wegetariańskich miało wdrożoną suplementację witaminą B12. Znaczy to, że na 139 dzieci wegańskich jedynie 4 nie miało wprowadzonej suplementacji B12. 

Dieta starszych dzieci wegańskich (6-18 lat).

W 2021 opublikowano wyniki kolejnego badania niemieckiego (VeChi Youth Study) przeprowadzonego wśród starszych dzieci i młodzieży (6-18 lat). Porównano w nim dietę oraz parametry 115 wegan, 149 wegetarian i 137 dzieci jedzących tradycyjnie. Ogólnie nie wykazano w tym badaniu żadnych istotnych różnic we wzroście i masie ciała między grupami żywieniowymi. Większość dzieci wegańskich miała wprowadzoną suplementację witaminą B12 (88%) i witaminy D (54%). 

Średnie spożycie białka we wszystkich grupach było powyżej wartości referencyjnej. I tak samo, jak w pozostałych badaniach, dzieci wegańskie miały najwyższe spożycie błonnika oraz najniższe spożycie tłuszczów w porównaniu do innych grup (w szczególności w porównaniu do dzieci jedzących tradycyjnie).

Ponadto ponownie dieta wegan cechowała się lepszą jakością tłuszczów (najniższe spożycie tłuszczów nasyconych i najwyższe wielonienasyconych). W związku z tym dzieci wegańskie cechowały się niższym stężeniem cholesterolu całkowitego i frakcji LDL w surowicy.  

Poza tym dzieci wegańskie spożywały z diety najwięcej żelaza, witaminy E, witaminy B1, kwasu foliowego, witaminy C, magnezu i cynku. Spożycie cukrów wolnych było najniższe w tej grupie, chociaż spożycie węglowodanów ogółem było wysokie. 

Ponownie widzimy problem z wapniem. Weganie spożywali średnio nieco powyżej 300 mg na dzień, co różniło się statystycznie od spożycia tego składnika u wegetarian i dzieci jedzących tradycyjnie (około 400 mg) i mieściło się poniżej połowy zapotrzebowania dziennego. Ogólnie jednak wszystkie trzy grupy miały spożycie wapnia poniżej zalecanej normy.

Wszystkie grupy żywieniowe miały również zbyt niskie stężenie witamin D3 i B2 w organizmie. W wynikach badań oceniających gospodarkę witaminą B12 w organizmie (holoTC – holotranskobalamina, MMA – kwas metylomalonowy; sprawdź te parametry w artykule o witaminie B12) nie wykazano znaczących różnic pomiędzy grupami wegan i niewegetarian, natomiast porównując dzieci wegetariańskie do jedzących tradycyjnie, dzieci wegetariańskie miały istotnie niższe stężenie holoTC i wyższe MMA. Nie wykazano podwyższonego ryzyka niedoboru żelaza w grupie dzieci wegańskich. Chociaż jak w większości badań z dziećmi wegańskimi, żelazo było niższe w grupie dzieci roślinnych to częstotliwość niedoborów tego składnika była niewielka i różnice pomiędzy grupami różniły się jedynie nieznacznie. Trzeba jednak wspomnieć, że się różniły statystycznie. Dzieci wegańskie i wegetariańskie miały średnie stężenie ferrytyny 29 µg/L, dziecci niewegetariańskie 38 µg/L przy normie od 12-15 µg/L.

Chociaż rozpowszechnienie suplementacji witaminą D3 było najwyższe w grupie wegan, wyniki pomiędzy grupami nie różniły się istotnie i wszystkie trzy miały niedobór.

Jakie wnioski możemy wyciągnąć z badań wśród dzieci na diecie wegańskiej?

Dieta roślinna stosowana już od małego może wpływać korzystnie na parametry związane z ryzykiem chorób krążenia u dzieci, a tym samym uchronić dzieci przed wieloma chorobami dieto zależnymi związanymi z nadwagą, otyłością i nieprawidłowościami w profilu lipidowym. Jednocześnie potrzebna jest edukacja żywieniowa rodziców, aby dzieci miały odpowiednią ilość niezbędnych składników w diecie i tym samym nie dopuścić do niedoborów żywieniowych.

Wiele badań wskazuje na niedostateczne spożycie wapnia u dzieci i ryzyko niedoboru witaminy B12. Polskie badania wykazały również, że dzieci wegańskie mają niższą gęstość kości w porównaniu do rówieśników jedzących tradycyjnie. Badania niemieckie wypadły lepiej pod kątem diety dzieci i suplementacji, jednak nie mamy z nich informacji o gęstości kości dzieci.  Ciężko jest ocenić, czy nadrobią to w późniejszych latach oraz co dokładnie się przyczynia do takiego stanu. Możemy podejrzewać niektóre składniki (wapń, witamina D, B12, białko), ale nie wiemy wszystkiego. Wiemy jednak, że składniki, które znajdują się w produktach odzwierzęcych możemy uzupełnić z roślin i suplementów diety. Dieta roślinna to nie tylko wykluczenie produktów odzwierzęcych. Należy przyjrzeć się słabym stronom tej diety i pamiętać, żeby nie pomijać ważnych składników odżywczych. 

Duże znaczenie ma też czas, w którym prowadzono badania. Badania polskie były prowadzone w latach 2014 – 2016, badania niemieckie w latach 2016-2019. Ta różnica może mieć bardzo duże znaczenie w kwestii dostępu informacji na temat suplementacji i prowadzenia diety dla rodziców. Obecnie mamy dużo więcej produktów, artykułów, materiałów edukacyjnych, dostępu do suplementów. Jest po prostu łatwiej. 

Jednak wciąż mamy sporo do zrobienia w kwestii edukacji na temat diety roślinnej u dzieci. Wierzę, że im więcej treści edukacyjnych przekażemy (a na blogu mamy dużo takich treści), tym większa będzie świadomość rodziców. Szczególnie rodziców, którzy nie mogą pozwolić sobie na wizytę u dietetyka. Dlatego, jeżeli mogę was o to prosić, podawajcie dalej materiały ze strony (artykuły, podcasty, przykłady jadłospisów). 

Koniecznie zajrzyj do artykułów z bloga, z których możesz dowiedzieć się najważniejszych rzeczy na temat wapnia, żelaza, kwasów omega-3, witaminy B12 i żywienia dzieci na diecie roślinnej.

Bardzo dużo cennych wartości odżywczych można dostarczyć dziecku podając mu potrawy ze strączków (zawierają m.in. żelazo, cynk, magnez, witaminy z grupy B i niektóre wapń). Jeżeli nie masz pomysłu na strączki lub Twoje dziecko za nimi nie przepada, koniecznie zajrzyj do naszego e-booka “Sposób na strączki”. Są w nim przepisy, które jedzą dzieci i nie tylko.

Jeżeli potrzebujesz porad dotyczących żywienia dzieci na diecie roślinnej, polecam e-booka “Wegedziecko” (w którym jest nawet miesięczny jadłospis dla dziecka w wieku 1-3 i 4-6 lat), jadłospisy, kursy o żywieniu dzieci na diecie roślinnej i webinar na żywo, który odbędzie się w styczniu 2022. Wszystkie produkty znajdziesz poniżej.

 

Zajrzyj również do darmowych materiałów, które dla ciebie przygotowaliśmy:

Suplementacja – dieta roślinna u dzieci.

Źródła żelaza w diecie roślinnej

Źródła wapnia na diecie roślinnej

Źródła kwasów OMEGA3 na diecie roślinnej

Przykładowy jadłospis wegański dla dziecka w wieku 1-3 lata

Rozszerzanie diety u wegedziecka.

 

Bibliografia

Roman P., Qin D., Marta S.: Pregnancy outcome and breastfeeding pattern among vegans, vegetarians and non-vegetarians. Enliven Archive, 2014, 1(1), 1–4.
Drake R., Reddy S., Davies J.: Nutritent intake during pregnancy and pregnancy outcome of lacto-ovo-vegetarians, fish-eaters and non-vegetarians. Vegetarian Nutrition, 1998, 2(2), 45–52.
Shinwell E.D., Gorodischer R.: Totally vegetarian diets and infant nutrition. Pediatrics, 1982, 70(4), http://pediatrics.aappublications.org/content/70/4/582 [data dostępu: 19.04.2017].
Sanders A.B.: Growth and development of British vegan. American Journal of Clinical Nutrition, 1988, 822–825. 76. Sanders T.A., Manning J.: The growth and development of vegan children. Journal of Human Nutrition and Dietetics, 1992, 5(1), 11–21.
O’Connell J.M., Dibley M.J., Sierra J. i wsp.: Growth of vegetarian children: The Farm Study. Pediatrics, 1989, 84(3), 475–481.
Nathan I., Hackett A.F., Kirby S.: A longitudinal study of the growth of matched pairs of vegetarian and omnivorous children, aged 7–11 years, in the north-west of England. European Journal of Clinical Nutrition, 1997, 51(1), 20–25.
Sabate J., Lindsted K.D., Harris R.D., Johnston P.K. Anthropometric parameters of schoolchildren with different life-styles. American Journal of Diseases of Children (1960), 1990, 144(10), 1159–1163.
Nathan I.R.A., Hackett N.N.F., Kirbyz O.N.: The dietary intake of a group of vegetarian children aged 7-11 years compared with matched omnivores. British Journal of Nutrition, 1996, 75, 533–544.
Gibson S.: Content and in vegetarian of trace elements containers. The American Journal of Clinical Nutrition, 1994, 59(5), 1223S–1232S.
Hovinen T., Korkalo L., Freese R., Skaffari E., Isohanni P., Niemi M., Nevalainen J., Gylling H., Zamboni N., Erkkola M., Suomalainen A. Vegan diet in young children remodels metabolism and challenges the statuses of essential nutrients. EMBO Mol Med. 2021 Feb 5;13(2):e13492.
Desmond M. A., Sobiecki J. G., Jaworski M., Płudowski P., Antoniewicz J., Shirley M. K., Eaton S., Książyk J., Cortina-Borja M., De Stavola B., Fewtrell M., Wells J. C. K., Growth, body composition, and cardiovascular and nutritional risk of 5- to 10-y-old children consuming vegetarian, vegan, or omnivore diets, The American Journal of Clinical Nutrition, Volume 113, Issue 6, June 2021
Baldassarre, M.E.; Panza, R.; Farella, I.; Posa, D.; Capozza, M.; Mauro, A.D.; Laforgia, N. Vegetarian and Vegan Weaning of the Infant: How Common and How Evidence-Based? A Population-Based Survey and Narrative Review. Int. J. Environ. Res. Public Health 2020, 17.
https://www.ernaehrungs-umschau.de/english-articles/15-06-2016-vegan-diet/
Redecilla F. S., Moráis López A & Moreno Villares J. M., Committee on Nutrition and Breastfeeding of the Spanish Paediatric Association (2020) Position paper on vegetarian diets in infants and children. An Pediatr (Barc) 92, 306.
Szajewska H., Socha P., Horvath A. Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Podstawka. Med. Pediatr. 2021;18:805-822.
Lemale J, Mas E, Jung C et al. (2019) Vegan diet in children and adolescents. Recommendations from the French-speaking Pediatric Hepatology, Gastroenterology and Nutrition Group (GFHGNP). Arch Pediatr 26, 442– 450.
https://www.bda.uk.com/resource/british-dietetic-association-confirms-well-planned-vegan-diets-can-support-healthy-living-in-people-of-all-ages.html
Alexy, Ute, Morwenna Fischer, Stine Weder, Alfred Längler, Andreas Michalsen, Andreas Sputtek, and Markus Keller. 2021. “Nutrient Intake and Status of German Children and Adolescents Consuming Vegetarian, Vegan or Omnivore Diets: Results of the VeChi Youth Study” Nutrients 13, no. 5: 1707.
Weder, S., Hoffmann, M., Becker, K., Alexy, U., & Keller, M. (2019). Energy, Macronutrient Intake, and Anthropometrics of Vegetarian, Vegan, and Omnivorous Children (1⁻3 Years) in Germany (VeChi Diet Study). Nutrients, 11(4), 832.
Iwona Kibil
administrator
Jestem magistrem dietetyki i specjalizuję się w dietach roślinnych. Przede wszystkim jednak sama stosuję taką dietę od wielu lat (nie wyobrażam sobie, żeby było inaczej!). W mojej firmie pracuję z pacjentami, edukuję i trochę gotuję :) Bardzo lubię tworzyć treści na bloga i przekazywać dalej wiedzę na temat diety roślinnej. Poza tym należę do Polskiego Towarzystwa Medycyny Stylu Życia. Jestem wykładowczynią na konferencjach naukowych oraz autorką książek, wykładów, artykułów i e-booków związanych z dietą roślinną. Stale poszerzam swoją wiedzę uczestnicząc w szkoleniach specjalistycznych. Ukończyłam certyfikowany kurs z diety low FODMAP na Monash University. Specjalizuję się w dietach roślinnych, a w tym dietach roślinnych przy różnych schorzeniach. Prowadzę również konsultacje dla kobiet w ciąży, niemowląt i małych dzieci.

Komentarze

Dodaj komentarz